Πριν τελειώσει το 2008, ο Poka-Yio κατάφερε να μας χορτάσει με ατελείωτες ποσότητες κεήκ. Όπως καταλαβαίνετε δεν είναι δυνατόν μια γυναίκα (που παρεπιπτόντως λατρεύει την σοκολάτα σε κάθε μορφή της) να μην θέλει να μάθει περισσότερα…!
Πέραν της πλάκας, τα τελευταία χρόνια, εκτός από την συμβολή του, ως ένας εκ των τριών ΧΥΖ, στην δημιουργία της πρώτης Μπιενάλε της Αθήνας, ο Poka-Yio ακούγεται πολύ. Έχοντας περάσει από πάρα πολλά στάδια, στο να διαμορφώσει την σημερινή δουλειά του, έχοντας υπάρξει συντονιστής του σταθμού alpha, καλλιτέχνης με μια υποψηφιότητα για το βραβείο ΔΕΣΤΕ, και άλλα πολλά ο κατά κόσμον Πολύδωρος, και κατά καλλιτεχνικόν κόσμον Poka-Yio είναι πολύ πιο σύνθετος από όσο θέλει να μας κάνει να πιστεύουμε.
Αυτή την στιγμή μας μιλά για την έκθεση του στην Θεσσαλονίκη στην γκαλερί Kalfayan αλλά και για άλλα πολλά…
Η δουλειά σου έχει χαρακτηριστεί πολλές φορές ως επιτηδευμένα σοκαριστική. Για μένα ξεπερνά βέβαια τόσο απλές αναγνώσεις και πιστεύω οτι είναι μια παράθεση καθημερινών -για εσένα- δεδομένων που προφανώς σοκάρουν τους σοβαροφανείς. Εξήγησε μας λίγο το σκεπτικό μέσα από το οποίο διαμορφώνεται η ιδέα πίσω από τις δουλειές σου, και πιο συγκεκριμένα για την έκθεση Eat Cake αλλά και την τωρινή σου έκθεση Bittersweet στην γκαλερί Καλφαγιάν στην Θεσσαλονίκη.
Οι σοβαροφανείς που λες, είναι μια μεγάλη ομάδα μίζερων συντηρητικών που βρίσκονται όμως σε προοδευτικούς, δήθεν, χώρους, όπως της τέχνης. Είναι γεμάτοι στεγανά και έτοιμες κατηγοριοποιήσεις που δημιουργούν την εκάστοτε ορθοδοξία της τέχνης, της διανόησης, της πολιτικής σκέψης κλπ. Υπάρχει και μια άλλη κατηγορία που πολλές φορές αλληλοκαλύπτεται με τους σοβαροφανείς και αυτοί είναι οι σνομπ. Όσοι ξέρουν τι είναι σύμφωνο με την εκάστοτε μόδα και που με τη σειρά τους φτιάχνουν τον άλλο φασισμό, την άλλη ορθοδοξία, του τι θα φορεθεί, τι είναι in και τι out. Μια συμβουλή για τους νεότερους συναδέλφους: γράψτε και τις δύο κατηγορίες στα αρχίδια σας! Είναι αυτή η συμβουλή αρκετά επιτηδευμένα σοκαριστική; Η δουλειά μου έχει μια κινητήριο δύναμη και όχι μια ιδέα από πίσω: δουλεύω με άξονα τα θέλω και τις εμμονές μου, προσπαθώντας να φτιάξω εικόνες. Η δουλειά μου είναι να φτιάχνω εικόνες. Στις δύο τελευταίες εκθέσεις στο Eat Cake και Bittersweet προσπαθώ να κατεβάσω το κοινό ένα σκαλί πιο βαθιά στο υπόγειο με τις εμμονές μου οι οποίες σημειώτεον ούτε πρωτότυπες ιδιαίτερα είναι, ούτε εξεζητημένες: αυτό που με ελκύει είναι και αυτό που με φοβίζει. Πανανθρώπινα κοινότυπο. Τα γλυκά είναι το θέμα μου και η στιγμή που το γλυκό γίνεται πικρό ή το πικρό γλυκό.
Μου αρέσει πολύ που είσαι τόσο ειλικρινής και συγκεκριμένος. Νομίζω οτι έχοντας σαν βασικό καύσιμο τις εμμονές και τα θέλω μας, τότε πετυχαίνουμε αν μη τι άλλο κάτι που είναι καθαρά αντιπροσωπευτικό μας δείγμα. Για να μπω λίγο και εγώ στα ενδότερα. Γιατί γλυκά; Να υποθέσω ότι σου άρεσαν από παιδί; Και πως μπορεί να σε φοβίσει ένα γλυκό;
Τα γλυκά όχι απλώς μου άρεσαν αλλά είναι ταυτόσημα με την παιδική μου ηλικία. Όσα θέλεις να αποκτήσεις φαντάζουν επίσης σαν γλυκά. Μπροστά στο αντικείμενο του πόθου όλοι «μαζεύουμε» γινόμαστε ανίσχυροι σαν το κοριτσάκι με τα σπίρτα που τουρτουρίζει μπροστά στη βιτρίνα με τα γλυκά. Αυτό που ποθείς όμως σε φοβίζει επίσης γιατί για να το αποκτήσεις πρέπει να βρεις το θάρρος να γίνεις λίγο «μεγαλύτερος» από ότι είσαι, επίσης σε φοβίζει και αυτό στο οποίο μπορεί να μετατραπείς μόλις το αποκτήσεις. Τουλάχιστον εμένα που έχω πολλά ηθικολογικά κατάλοιπα.
Πιστεύεις οτι θα πρέπει να υπάρχει μια προσπάθεια από τους εικαστικούς να πλησιάσουν περισσότερο το ελληνικό κοινό;
Και γιατί να το κάνουν; Για να τους πουν οι επιμελητές και θεωρητικίζοντες, που θα έχαναν τότε τα ερείσματα τους, πως γίνονται δήθεν εμπορικοί, ποπ ή επιφανειακοί; Καλά δεν είναι όσο ζουν φυλακισμένοι στο γυάλινο κλουβί τους, χωρίς επαφή με την πραγματικότητα, με τη μόνιμη δικαιολογία πως το έργο τους δεν γίνεται κατανοητό; Το να μην σε καταλαβαίνουν είναι ένα καταπληκτικό χάπι αναλγησίας. Έλα όμως που το κοινό έχει μεγαλύτερη ικανότητα να καταλαβαίνει από όσο κάποιοι θέλουν να πιστεύουν. Ο Μάμετ είπε πως το κοινό είναι πάντα πιο έξυπνο από εμάς. Πάντως δεν θα πω εγώ τι πρέπει και τι όχι. Ας κάνει ο καθένας μας αυτό που του λέει η ψυχούλα του. Η τέχνη καταφέρνει να δουλεύει με μυστήριο τρόπο άσχετα με τις δικές μας βουλές, και πάλι καλά γιατί αλλιώς θα ήταν όλα μίζερα και προκαθορισμένα.
Συμφωνώ απόλυτα. Εξακολουθώ όμως μετά από τέσσερα σχεδόν χρόνια που παρακολουθώ την Αθηναϊκή εικαστική πραγματικότητα να πιστεύω ότι ένα της μειονέκτημα είναι πως δεν πλησιάζει το ευρύ κοινό της. Και βέβαια σαφώς και δεν γίνεται να ανοίξει τόσο η ψαλίδα ώστε να αφορούμε τον μέσο Έλληνα, αλλά αν πάρουμε το παράδειγμα της Αγγλίας ας πούμε, οι Άγγλοι είναι εφοδιασμένοι από το εκπαιδευτικό τους σύστημα να κατανοήσουν περισσότερο την σύγχρονη τέχνη. Εμείς εμφανώς δεν είμαστε -όταν υποχρεωτικά μαθήματα είναι η οικιακή οικονομία και τα θρησκευτικά και όχι η ιστορία τέχνης-. Άρα πως μπορούμε να "βοηθήσουμε" το ελληνικό κοινό να μας πλησιάσει;
Όντως δεν δίνουμε καθόλου εφόδια στο κοινό και όντως σύμφωνα με έρευνες η αγάπη για τη σύγχρονη τέχνη ξεκινάει από την εξοικείωση μαζί της στα σχολικά χρόνια. Μπορούμε πάντως τουλάχιστον να μη σνομπάρουμε το κοινό με βαρύγδουπους τίτλους εκθέσεων αλλά κυρίως οι καλλιτέχνες να βρούμε και να εστιάσουμε στον πυρήνα της δουλειάς μας που είναι πάντοτε απλός -όχι όμως επιφανειακός- και γι’ αυτό μιλάει στο κοινό. Το συνηθέστερο δυστυχώς είναι να εστιάζουμε στα στοιχεία που μας βοηθούν να επικοινωνούμε μονάχα με την συντεχνία μας μέσα από κώδικες και υποκώδικες, δηλαδή αναφορές σε άλλα έργα, στοιχεία συμπεριφοράς ή ακόμα και στιλιστικής πόζας που τελικά μας κάνουν αρεστούς στους λίγους αλλά ακατανόητους από τους πολλούς.
Επίσης θεωρείς οτι υπάρχει μια "ελληνικότητα" (και δεν εννοώ φολκλορικά ούτε με kitch όρους) στην δουλειά σου; Και θέλεις να υπάρχει κάτι τέτοιο ή πιστεύεις ότι είναι πλέον σχεδόν αδύνατον να συμβεί αυτό;
Μου φαίνεται πως όχι ιδιαίτερα. Σίγουρα πάντως όχι όσο θα ήθελα. Αδύνατο πάντως δεν είναι, όσο σκεφτόμαστε στα ελληνικά, γιατί η γλώσσα μας υποβάλει προτάσεις, μας οδηγεί κάπου χωρίς να το πολυκαταλαβαίνουμε. Για παράδειγμα χρησιμοποιώ πολύ τα αγγλικά όταν γράφω πάνω στα έργα μου και αυτό γίνεται γιατί τα αγγλικά είναι συνθηματική γλώσσα και σου επιτρέπει φαινομενικά ανώδυνους αστεϊσμούς και λογοπαίγνια ενώ αντίθετα τα ελληνικά έχουν ένα άλλο βάρος, μια κυριολεξία που απλά δεν επιδέχεται πολλά παιχνίδια και καμία ελαφρότητα. Η γνώση της ετερότητας που προκαλεί η γλώσσα μας είναι αρκετή για να πούμε πως διαφοροποιούμαστε εθνικά. Ακόμα και όταν πιθηκίζω είμαι ένας Έλληνας που πιθηκίζει, φαίνεται το κοστούμι του πιθήκου που φοράω, θέλω να σου δείξω τη σύμβαση και να σε αφήσω να αποφασίσεις αν την ακολουθήσεις ή όχι. Ταυτόχρονα βέβαια πολλοί ζουν στο φαντασιακό τους, στη δικιά τους διεθνή ουτοπία, και αυτό έχει σίγουρα την πλάκα του αλλά είναι και τραγικό.
Καταλαβαίνω τι εννοείς. Τι Λωζάνη τι Κοζάνη που λέγαν και οι παλιοί. Αυτό βέβαια είναι ένα κλασσικά ελληνικό χαρακτηριστικό, που όμως έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα. Το εμπόδιο αυτό της γλώσσας μας κάνει να μεταφράζουμε και να φιλτράρουμε την μίμηση, όπερ αποκτά μια αναγκαστική ελληνικότητα. Άρα νομίζω έστω και έτσι την γλυτώνουμε λίγο. Συμφωνείς;
100% ακριβώς αυτό συμβαίνει. Η μετάφραση είναι μια νέα δημιουργία και εμείς συχνά χανόμαστε στη μετάφραση. Επίσης πολλά πράγματα όπως για παράδειγμα το χιούμορ είναι τελείως συνυφασμένα με την κουλτούρα που τα παράγει. Θυμήσου τις προσπάθειες των μεταφραστών να μεταφράσουν, ας πούμε, τους Μόντυ Πάιθον. Είναι σχεδόν αδύνατο να γελάσεις αν δεν καταλαβαίνεις όλες τις συνδηλώσεις ενός σχολίου και η σύγχρονη τέχνη είναι γεμάτη συνδηλώσεις και σχόλια πάνω σε πράγματα που συχνά μας διαφεύγουν. Επίσης το χτίσιμο ενός καλού ανέκδοτου είναι συχνά ένας απροσδόκητος σχολιασμός μιας κατάστασης άρα το συντακτικό του μοιάζει πολύ με τη δημιουργία ενός έργου σύγχρονης τέχνης γιατί και αυτό συχνά έχει μια σειρά από απροσδόκητα στοιχεία που αναφέρονται σε κάτι γνωστό δημιουργώντας μια απρόβλεπτη οπτική γωνία. Μοιάζει κατασκευαστικά επίσης με ένα ποίημα. Δυστυχώς δεν έχουμε πολλά ελαφρά ή χιουμοριστικά ποιήματα πέραν των δημοτικών. Αν αναστήσουμε την πηγαία ζωντάνια και αναρχία της δημοτικής παράδοσης θα ελευθερωθούμε ακόμα και στη σύγχρονη τέχνη. Μέχρι τότε θα είμαστε πάντα λίγο comme il faut, αρχοντοχωριάτες.
Το 2008 τελείωσε με μια εβδομαδιαία έκθεση σου στο project room της Λωραίνης Αλιμαντήρη/GazonRouge, η οποία συνέπεσε με τα επεισόδια που προκάλεσε η δολοφονία του μαθητή Α.Γρηγορόπουλου. Ποιοί ήταν οι λόγοι που επέλεξες να συνεχίσεις με την performance και την έκθεση;
Η δράση μου είχε σχεδιαστεί καιρό νωρίτερα. Είχε σαν έμπνευση την εξέγερση του ψωμιού στην οποία η Μαρία Αντουανέτα θρυλείται πως είχε πει: αφού παραπονιούνται πως δεν έχουν ψωμί γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι (cake). Σε μια περίοδο πρωτοφανούς ανέχειας επέλεξα να στήσω ένα σκοτεινό γαστρονομικό όργιο μαγειρεύοντας τούρτες σοκολάτας σε ποσότητες για το κοινό. Όταν έγινε η εξέγερση βρέθηκα με την πλάτη στον τοίχο γιατί η πραγματικότητα με ξεπέρασε. Η εξέγερση είχε σαν αφορμή τη δολοφονία αλλά σαν αιτία μια γενικευμένη αποστροφή. Το δίπολο έλξης και αποστροφής είναι αυτό που χαρακτηρίζει το έργο μου. Δεν θα πω ψέματα, μπήκα σε δίλημμα. Η μικροαστική μου συστολή μου ψιθύριζε να το ματαιώσω, όμως έτσι θα πρόδιδα την πίστη μου πως πρέπει να απαντάμε κυρίως με το έργο μας και όχι με ρητορείες. Ελπίζω όσοι την είδαν να πήραν κάτι. Αν όχι απέτυχα.
Η γενικότερη δυσαρέσκεια των Ελλήνων απέναντι στο κράτος που εκδηλώθηκε, είναι μια δυσαρέσκεια που αφορά και τους εικαστικούς;
Εννοείς αν έχουμε οι εικαστικοί μια δυσαρέσκεια ή αν υπάρχει δυσαρέσκεια για τους εικαστικούς, χα! Δεν μπορώ να μιλάω εξ ονόματος κανενός. Πολλοί συνάδελφοι πάντως από όσο ξέρω βρέθηκαν στα οδοφράγματα. Υπάρχει ένα θετικό στερεότυπο για τους καλλιτέχνες, μέσα στα πολλά αρνητικά, που λέει πως οι καλλιτέχνες είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι. Ναι μπορεί να είμαστε, τι αφήνουμε όμως πίσω; Μόνο πάρτυ, δείπνα, κοκτέιλ, δημοσιότητα; Ας διαφυλάξουμε λίγη από την περίσσια ευαισθησία και για το έργο μας, τώρα άλλωστε είναι η πιο γόνιμη εποχή. Ας φτιάξουμε ο καθένας τα έργα του και ας τους τα τρίψουμε στο πρόσωπο, ας αποδείξουμε πως από τα καμένα σκουπίδια μπορεί να βγει τέχνη.
Poka-Yio – "Bittersweet",
Kalfayan Galleries
Προξ. Κορομηλά 43, Θεσσαλονίκη
Έως 28 Φεβρουαρίου 2009
Ωρες Λειτουργίας:
Δευτέρα, Τετάρτη, Σάββατο: 10.00 – 15.00
Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή: 10.00-14.30 & 18.00-21.00
