Σε προηγούμενο post είχαμε αναφέρει την πρωτοβουλία του Paul Ζωγραφάκη να κάνει μια έκθεση/performance με τίτλο ΑΠΕΡΓΙΑ στο προαύλιο του κτιρίου του Φιξ στην Συγγρού, το κτίριο που εδώ και αρκετά χρόνια προορίζεται για να γίνει το νέο εθνικό μουσείο σύγχρονης τέχνης της Ελλάδας.
Ο Ζωγραφάκης, λίγο πριν αναχωρήσει για το Σαν Φρανσίσκο για την δεύτερη του ατομική έκθεση, μας μιλά για αυτό το project, για την εικαστική πραγματικότητα στην Αθήνα και για άλλα πολλά.
Και τι είναι λοιπόν αυτή η απεργία;
Καταρχήν, ο όρος απεργία χρησιμοποιήθηκε ως ένα σύμβολο. Κάποιοι μπορεί να σκεφτούν ποιος νομίζει ότι είναι τι σημαίνει «απεργία» κτλ. Η απεργία είναι ένα σοβαρό γεγονός. Είναι ένας τρόπος για να φανεί η «κοινότητα» των καλλιτεχνών. Δεν ακούω συχνά για την καλλιτεχνική κοινότητα, ακούω συχνά όμως για την ελληνική «σκηνή» και η σκηνή είναι οκ, αλλά θα σε πάει μόνο μέχρι ενός σημείου, ενώ η κοινότητα πιστεύω, μπορεί να κάνει ένα καλλιτέχνη να αισθανθεί πιο δυνατός.
Φυσικά και αυτό το προτζεκτ δεν ήταν μια ουσιαστική απεργία, γιατί με το να συμμετέχουν οι καλλιτέχνες σε αυτή την performance/έκθεση αυτόματα καταργούν την έννοια της απεργίας. Το να απεργούν οι τελωνειακοί, οι δημόσιοι υπάλληλοι κτλ. έχει κάποιο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των Αθηναίων, ενώ το να απεργούμε εμείς όχι. Η απεργία όμως, έχει την έννοια της διαμαρτυρίας. Και η διαμαρτυρία δεν αφορά το ΕΜΣΤ, αλλά ίσα-ίσα είναι μια φωνή υποστήριξης για το ΕΜΣΤ.
Ίσως υπάρχουν και κάποιοι που να λένε ότι αυτός δεν είναι ένας σοβαρός τρόπος να το εκφράσει κάποιος αυτό. Και εδώ κάνω τον δικηγόρο του διαβόλου…Εσύ τι λες;
Όσοι μπορεί να το λένε αυτό πρέπει να καταλάβουν ότι υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες παγκόσμια, που έχουν να κάνουν με προτζεκτ που είναι κοινωνικά, ακόμα και στον ψηφιακό κόσμο. Γι’ αυτό και πιστεύω ότι η Αθήνα είναι το κατάλληλο μέρος για τέτοια προτζκετ, γιατί γίνονται λίγα. Το βασικό μου ενδιαφέρον είναι τα κοινωνικά πρότζεκτ, και η απεργία ήταν ένας τρόπος να εκφραστούν συναισθήματα σε σχέση με την ελληνική εικαστική πραγματικότητα. Και ο τρόπος εκτός της γκαλερί είναι κάτι που λείπει εδώ.
Και νοιώθω πως για εμάς τους καλλιτέχνες στην Αθήνα, με το να έχουμε ένα μουσείο στο οποίο δεν έχει δοθεί μέχρι στιγμής -από καθυστέρηση ή αμέλεια- το κτίριο του, είναι ο απόλυτος συμβολισμός του τι μας συμβαίνει. Υπάρχουμε, λειτουργούμε αλλά δεν έχουμε ένα σταθερό φορέα να μας υποστηρίζει ουσιαστικά, να έχει χρηματική άνεση να μας προωθήσει κτλ. Δεν έχουμε ένα σπίτι, όπως το ΕΜΣΤ δεν έχει ένα κτίριο. Δεν είμαι ο μεγαλύτερος φαν των ιδρυμάτων και των μουσείων, αλλά είναι απαραίτητα, γιατί μαζί τους έρχεται η συμμετοχή και η εξοικείωση του κοινού, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, ώστε να γνωρίσει το κοινό και την σύγχρονη ελληνική κουλτούρα όχι να ξέρει μόνο τον Πραξιτέλη.
Και πως ξεκίνησε όλο αυτό σαν ιδέα;
Από μια επίσκεψη μιας φίλης μου στην Αθήνα. Θέλησε να την πάω στο μουσείο σύγχρονης τέχνης, και εγώ την πήγα. Και όταν είδε το κτίριο του Φιξ, νόμιζε ότι της κάνω πλάκα. Φυσικά της εξήγησα ότι το μουσείο είναι ζωντανό αλλά γίνονται εκθέσεις σε άλλους χώρους μέχρι να ολοκληρωθεί το κτίριο. Αλλά δεν μπορούσε να καταλάβει πως γίνεται ο πιο επίσημος φορέας της σύγχρονης τέχνης να μην έχει ουσιαστική διευκόλυνση από το κράτος για να έχει κτίριο όσο πιο γρήγορα γίνεται. Και σκέφτηκα ότι αυτό στην ουσία είναι ένας καθρέφτης του τι γίνεται σε εμάς τους καλλιτέχνες. Επίσης, αρκετοί φίλοι μου καλλιτέχνες φεύγουν από την Ελλάδα και πηγαίνουν στο Βερολίνο και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης. Αυτό συμβαίνει συνέχεια από τότε που ήρθα στην Αθήνα από την Αμερική. Και για μένα είναι περίεργο γιατί θεωρώ ότι η Αθήνα έχει πολλές ευκαιρίες. Αυτοί έχουν αντίθετοι γνώμη και λόγω αυτής της έλλειψης παροχών αποφασίζουν να φύγουν.
Και πως κατέληξε το Project;
Όταν ξύπνησα το πρωί του Σαββάτου και είδα την βροχή, είχα πει ότι πιθανότατα να είμαι μόνος μου. Ευτυχώς παρ’ όλη την βροχή είχα 10 συν-απεργούς! Ήρθαν απολύτως προετοιμασμένοι, με πλακάτ, τα οποία έγραφαν ότι ήθελε ο καθένας να πει, δεν ήταν πλακάτ διαμαρτυρίας, αλλά σαν ένα τετράδιο που ο καθένας έγραφε τις σκέψεις του, τι τον απασχολεί, τι θέλει, τι του λείπει κτλ. Μιλήσαμε για πράγματα που μας απασχολούν χωρίς να μιζεριάσουμε ή να είμαστε αρνητικοί. Όσοι ήρθαν δείξανε την δημιουργικότητα τους, την υποστήριξη τους αλλά και τις αντιρρήσεις τους. Πάντα μου αρέσει η κριτική, αλλά άκουσα πολλά για αυτό το πρότζεκτ πριν καν γίνει. Δεν ξέρω πως υφίσταται να κρίνουμε κάποιο έργο πριν καν υπάρξει.
Ποια η διαδικασία όταν σχεδιάζεις μια performance όπως αυτή και γενικά ποια είναι η διαδρομή της σκέψης σου σε σχέση με το πώς πρέπει να λειτουργήσει μια performance;
Δεν πιστεύω στην performance η οποία ζητά κάτι από τον ακροατή χωρίς να του το ξεκαθαρίσει από την αρχή. Δεν έχω κάποια συγκεκριμένη ρουτίνα την οποία ακολουθώ πιστά. Με ενδιαφέρει να υπάρχει μια ελαστικότητα σε σχέση με το πώς θα πραγματοποιηθεί. Φυσικά έχω ένα γενικό πλάνο, κάποιους γενικούς τρόπους λειτουργίας, αλλά δεν είμαι από τους καλλιτέχνες που δουλεύουν με πολύ αυστηρούς κανόνες. Για παράδειγμα στο kafeneon όπου κάναμε αρκετές performance κατά την εκτέλεση πολλά πράγματα άλλαζαν γιατί δεν «έβγαινε» αυτό που ήθελα. Πιστεύω πολύ στην εξίσωση δεδομένο+εμπιστοσύνη=γνώση. Και είναι μια απλή εξίσωση που ισχύει για τα παιδιά ώστε να μάθουν κάτι πολύ απλό. Όταν τους δείχνουν ένα μήλο και τους λένε «μήλο» αυτά κατανοούν αυτό ακριβώς. Εμπιστεύονται το δεδομένο και αποκτούν γνώση. Και για μένα αυτή η εξίσωση μπορεί να λειτουργεί πολύ καλά και για τον καλλιτέχνη αλλά και για τον θεατή.
Στο τέλος της συζήτησης μας, ο Ζωγραφάκης έκανε ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον σχολιασμό για το γεγονός ότι πολύ λίγοι από τους καλλιτέχνες που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, δηλώνουν καλλιτέχνες. Οι περισσότεροι, είπε, αναγκάζονται να έχουν «δουλειές» για να υποστηρίξουν την τέχνη τους, λες και η τέχνη δεν είναι αποδεκτό επάγγελμα. Το σίγουρο είναι ότι ήταν μια συζήτηση που μας προβλημάτισε πολύ, και που μας κάνει να σκεφτόμαστε θετικά. Υπάρχουν ανθρωποι που αγαπούν πολύ την τέχνη στην Ελλάδα, που θέλουν να δουλέψουν σε ένα πιο ομαδικό κλίμα, και που τους ενδιαφέρει να ασχοληθούν με θέματα κοινωνικού περιεχομένου. Αναρωτιέμαι ποια θα ήταν η όψη ενός έργου τέχνης με θέμα το Βατοπέδι…
Ο Paul Zografakis γεννήθηκε στην Αμερική και κάθε καλοκαίρι των παιδικών του χρόνων ερχόταν στην Ελλάδα. Μετά τις σπουδές του στο Σαν Φρανσίσκο, ήρθε με την υποτροφία Fullbright στην Ελλάδα όπου και δούλεψε πολλά πρότζεκτ όπως το kafeneon. Ετοιμάζει την δεύτερη ατομική του στο Σαν Φρανσίσκο και σύντομα θα πάει για τρίμηνο residency στην Πράγα. Έχει συμμετάσχει σε ομαδικές σε Ευρώπη, Αμερική και Ελλάδα.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέα για τον Paul Zografakis
http://artzog.com
http://artzog.com/kafeneon
