Αν δηλώνετε αμετανόητος ειδωλολάτρης του σινεμά, τότε το βρετανικό Sight & Sound θα πρέπει να είναι ο Θεός σας.
Πρώην ροκ μουσικός και νυν αρχισυντάκτης του καλύτερου κινηματογραφικού περιοδικού στον κόσμο, ο Nick James συνεχίζει να μάχεται ενάντια στο ξεπούλημα και μας δίνει τέσσερις καλούς λόγους για να μην πετάξουμε ακόμα τα σινεφίλ έντυπα από το παράθυρο.
Rock on!
Μια φορά κι ένα καιρό οι κριτικές έπαιρναν σελίδες επί σελίδων, ενώ τώρα μοιάζουν περισσότερο με τηλεγραφήματα. Στη Βρετανία ισχύει το ίδιο;
Στο Sight and Sound πάντοτε δημοσιεύαμε μεγάλα αναλυτικά κείμενα, που κατά τη γνώμη μου είναι η μόνη πραγματική κριτική. Η ανασκόπηση (reviewing) ταινιών δεν είναι τίποτα περισσότερο απ’ αυτό που δηλώνει η ίδια η λέξη. Και στη Βρετανία, όπως και παντού αλλού, ο διαθέσιμος χώρος για τέτοιου είδους κείμενα όσο πάει και λιγοστεύει, όσον αφορά τα έντυπα. Είναι όμως πολύ εύκολο να τα συναντήσει κάνεις στο διαδίκτυο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα τα βρεις απαραίτητα στη χώρα σου.
Αναρωτιέμαι γιατί…
Είναι αποτέλεσμα πολιτιστικών αλλαγών: Κάποια στιγμή η βιομηχανία έπαθε ψύχωση με τη μεγιστοποίηση του κέρδους δημιουργώντας multiplex. Οι κριτικοί λοιπόν ανταποκρίθηκαν στην αλλαγή αντιμετωπίζοντας τον κινηματογράφο ως επιχείρηση, παρά ως μορφή τέχνης, με αποτέλεσμα τα περισσότερα εξειδικευμένα έντυπα να φιλοξενούν πλέον καμουφλαρισμένο μάρκετινγκ και όχι κινηματογραφική ανάλυση.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν film reviewer και ένα κριτικό κινηματογράφου;
Το film reviewing είναι η περιγραφή και η αξιολόγηση μιας ταινίας πριν κυκλοφορήσει στις αίθουσες, ενώ η κριτική κινηματογράφου συνήθως απευθύνεται σε αναγνώστες που έχουν ήδη δει την ταινία και ενδιαφέρονται να διαβάσουν την ανάλυση κάποιου άλλου σχετικά με την υφή, τις καταβολές και το background της και να την τοποθετήσουν σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και κινηματογραφικό πλαίσιο.
Πιστεύετε ότι το κοινό χρειάζεται ακόμα τους κριτικούς;
Πιστεύω ότι χρησιμεύουν ακόμα για τέσσερις πολύ συγκεκριμένους λόγους:
1. Eίναι πιο αξιόπιστοι από το star system για να κρίνουν αν πρέπει να ξοδέψετε ή όχι τα λεφτά σας για να δείτε μια ταινία. Οι ηθοποιοί ποτέ δεν θα παραδεχτούν ότι παίζουν σε κακές ταινίες, ούτε οι σκηνοθέτες ότι τις γυρίζουν.
2. Είναι πάντοτε χρήσιμοι για την προώθηση ταινιών που θα θέλουν να διεκδικήσουν βραβεία. Ένα θετικό σχόλιο κάποιου γνωστού κριτικού πάντοτε δείχνει ωραίο πάνω στην αφίσα.
3. Eίναι οι μοναδικοί που θα διερευνήσουν τις καταβολές μιας ταινίας και θα σας την αναλύσουν χωρίς εσείς να ξοδέψετε δράμι φαιάς ουσίας.
4. Eίναι απαραίτητοι για την προάσπιση και ανάδειξη νέων ταλέντων και νέων τάσεων.
Ποιο πιστεύετε ότι είναι το μέλλον του Sight & Sound στη βρετανική αγορά; Στην Ελλάδα έχει επιβιώσει ένα και μοναδικό εξειδικευμένο έντυπο για τον κινηματογράφο…
Το ίδιο συμβαίνει και με το Sight & Sound, υπό την έννοια ότι είναι το μοναδικό σοβαρό κινηματογραφικό περιοδικό. Όλα τα υπόλοιπα είναι μηχανισμοί προώθησης συμφερόντων. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διαθέτουν ταλαντούχους συντάκτες, αλλά κατά κύριο λόγο δημοσιεύουν καμουφλαρισμένες διαφημίσεις για να στέλνουν τον κόσμο στις αίθουσες, δεν είναι κριτικοί.
Μήπως τελικά το κοινό έχει κουραστεί να διαβάζει για σινεμά;
Φοβάμαι πως ο κινηματογράφος δεν είναι το ίδιο σημαντικός όσο ήταν κάποτε. Υπάρχουν πολλά πράγματα που διεκδικούν πλέον τον ελεύθερο χρόνο του κοινού. Η βιομηχανία των computer games, για παράδειγμα, είναι πλέον μεγαλύτερη από τη βιομηχανία του κινηματογράφου. Είδατε άλλωστε τι συνέβη στη μουσική βιομηχανία. Παλιά νομίζαμε ότι τα 12ιντσα ήταν πολύτιμα και τα φυλάγαμε προσεκτικά για να μη χαλάσουν, ενώ τώρα κατεβάζουμε τα τραγούδια που μας αρέσουν από το ίντερνετ χωρίς να τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία. Φοβάμαι ότι το ίδιο θα συμβεί και με τις περισσότερες ταινίες.
Πιστεύετε ότι στην εποχή του διαδικτύου ο καθένας μπορεί να γίνει κριτικός;
Αν θέλει να γράψει κάποιος για σινεμά είναι ελεύθερος να το κάνει. Το μόνο κακό είναι ότι αν είσαι περιστασιακός χρήστης, δύσκολα συναντάς αξιόλογα κείμενα στην τύχη. Έχει γεμίσει ο τόπος ερασιτέχνες. Όσο εκδίδονται έντυπα όμως – τα όποια ας μην ξεχνάμε ότι ενέχουν μια οικονομική επένδυση – το κοινό ίσως συνεχίσει να πιστεύει ότι αξίζει να ξοδευτεί για να τα αποκτήσει. Στο διαδίκτυο είναι δωρεάν και το περιεχόμενο είναι συνήθως αντίστοιχο, αν και υπάρχουν καλά πράγματα εκεί έξω αν ξέρεις που να ψάξεις.
Είστε αισιόδοξος για το μέλλον της κριτικής; Φαντάζομαι ότι τα έντυπα και οι κριτικοί κινηματογράφου θα πεθάνουν μαζί!
Άκουγα πρόσφατα ένα σχετικό debate στο ραδιόφωνο και κάποιος είπε το έξης: Τώρα πια είμαστε όλοι στη μουσική βιομηχανία! Δηλαδή ότι συνέβη σ’ αυτή θα συμβεί και σε όλα τα υπόλοιπα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρίσκει κάνεις τα χρήματα για να πληρώνει δημοσιογράφους και ταλαντούχους μουσικούς και σκηνοθέτες αν ο κόσμος περιμένει να τα βρίσκει όλα στο ίντερνετ δωρεάν. Είναι ένα τεράστιο πρόβλημα και κάνεις δεν ξέρει ακόμα ποια θα είναι η λύση. Διανύουμε δύσκολους καιρούς και πρέπει να βρούμε ένα τρόπο να επιπλεύσουμε.
Πιστεύετε ότι θα τα καταφέρουμε;
Εξαρτάται από τον κινηματογράφο. Πιστεύω ότι το σινεμά είναι μια μορφή τέχνης και ως τέτοια έχει τα πάνω και τα κάτω της. Η χρονιά που μας πέρασε ήταν κακή για το ευρωπαϊκό σινεμά, ενώ πρόπερσι ήταν το αντίθετο. Όταν λοιπόν είμαστε περιστοιχισμένοι από καλό σινεμά δεν καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει πρόβλημα. Όταν όμως λείπουν οι καλές ταινίες, αμέσως πιστεύουμε ότι όλα τελείωσαν! Όλα κάνουν τον κύκλο τους. Και ναι, η τεχνολογία άλλαξε πολλά, αλλά μπορούμε να αντισταθούμε και να βρούμε ένα τρόπο να επιβιώσουμε.
Links
www.bfi.org.uk/sightandsound/
