Ο Κώστας Γαβράς είναι η προσωποποίηση του savoir vivre (άρα, εξ’ ορισμού, δεν είναι πια Έλλην): τρώει λίγο όταν οι άλλοι καταβροχθίζουν, ψιθυρίζει όταν οι άλλοι σκληρίζουν, ντύνεται κομψά όταν όλοι λιώνουν από τη ζέστη και, ναι, φοράει πάντοτε κόκκινες κάλτσες το καλοκαίρι και κόκκινα κασκόλ το χειμώνα. Μόνο που επειδή γνωρίζοντάς τον από κοντά με κατέλαβε ένα απρόσμενο δέος, δεν τόλμησα να ρωτήσω γιατί.
Φοβόμουν και τη γυναίκα του άλλωστε, που ως αυθεντικά ψυχρή Γαλλίδα και πρώην μοντέλο του Dior, μπορεί να θεωρούσε την ερώτηση ενδυματολογικά ανάρμοστη και δεν θέλω ούτε να σκέφτομαι ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειες. Είναι και πανίσχυρη παραγωγός άλλωστε!
Την άλλη ερώτηση πάντως, αυτή τη βαρετή σχετικά με την επιστροφή του στην Ελλάδα, την έκανα και ιδού η απάντηση:
Δεν θέλω να ψυχαναλύσω τον εαυτό μου για να εντοπίσω τους ακριβείς λόγους, αλλά η αλήθεια είναι ότι έψαξα παντού. Πήγα στην Ισπανία, στην Ιταλία, στην Κορσική, τη Σαρδηνία, είδα πολλά μέρη. Κι όταν έφτασα εδώ (στη Χερσόνησο της Κρήτης) μου έκανε φοβερή εντύπωση ότι υπήρχε ένα τέτοιο μέρος. Έχουν καταστρέψει ένα μεγάλο κομμάτι της παραλίας βέβαια, αλλά υπάρχουν ακόμα εκπληκτικές τοποθεσίες. Κατά κάποιο τρόπο είναι και μια επιστροφή, αλλά αν δεν ήταν στη μέση το ρεπεράζ δεν θα ερχόμουν απαραιτήτως στην Ελλάδα.
THE STORY: EDEN IS WEST
Μην ψάχνετε για ρεαλισμό στο Eden is West. Έστω και αν θίγεται ένα έντονα πολιτικό θέμα όπως η μετανάστευση, πρόκειται για την ονειρική πορεία ενός ανώνυμου άντρα που υποσχέθηκε στον εαυτό του να φτάσει ως την άκρη των ονείρων του. Μετά από μια στάση στον παράδεισο κι ένα σύντομο πέρασμα από την κόλαση, η περιπλάνηση ολοκληρώνεται στο Παρίσι. Πρωταγωνιστής είναι ο Ιταλός Riccardo Scamarccio, για τον οποίο επινοήθηκε και μια φανταστική γλώσσα, παρόλο που ο ρόλος του είναι κυρίως σωματικός και οι διάλογοι ελάχιστοι. Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στις Ιταλικές Άλπεις και ολοκληρώθηκαν στο Λαύριο με τη συμμετοχή Ελλήνων ηθοποιών και τεχνικών.
Θα μπορούσε να έχει και ένα ερωτηματικό ο τίτλος δηλαδή. Eden is West? Ή Is West Eden?
Η γενική ιδέα είναι ότι όλος ο κόσμος θέλει να έρθει στη Δύση. Κάποτε ήταν η Αμερική. Τώρα είναι η Ευρώπη. Είναι γενικό το πρόβλημα. Το ερώτημα όμως απευθύνεται σ’ εμάς! Γιατί η δύση είναι για όλους.
Το σενάριο μοιάζει αρκετά σχηματικό: ο χαρακτήρας του Scamarccio θα μπορούσε να χωράει κι άλλους χαρακτήρες, η γλώσσα του πολλές γλώσσες και πατρίδα δεν υπάρχει πουθενά. Προσπαθείτε να ενσωματώσετε τις εμπειρίες όλων των μεταναστών μέσα σε ένα πρόσωπο;
Όχι, αυτή θα ήταν μια τρελή φιλοδοξία! Είναι ένας απλός μετανάστης, όλα αυτά τα στοιχεία που αναφέρατε θα ταίριαζαν σε έναν οποιοδήποτε απλό άνθρωπο χωρίς ταυτότητα. Η ταινία αυτή αφορά εμάς, το δυτικό κόσμο, που θεωρούμε τους εαυτούς μας ανώτερους. Το ερώτημα είναι πώς βλέπουμε εμείς τους μετανάστες, πώς τους δεχόμαστε και πώς τους διώχνουμε. Προσπάθησα όμως να μην κάνω ένα σκοτεινό δράμα, αλλά να το δω με άλλο τρόπο.
Πόσο εύκολα ενσωματώθηκαν οι άνθρωποι από τις διαφορετικές χώρες στα διαφορετικά σημεία του γυρίσματος;
Ξέρετε, οι άνθρωποι που έχουν ταλέντο είναι οι ίδιοι παντού. Εκείνοι που δεν έχουν ταλέντο είναι δύσκολο να ενσωματωθούν σε ένα σενάριο.
Πως επιλέξατε τον πρωταγωνιστή τον Riccardo Scamarcio; Μαθαίνω ότι στη χώρα του είναι μεγάλος σταρ!
Εγώ κατάλαβα πολύ αργότερα μετά πόσο μεγάλος σταρ είναι! Όταν κάναμε γύρισμα στις Άλπεις, κοντά στα ιταλικά σύνορα, περνούσε ένα λεωφορείο με μαθήτριες που μόλις τον είδαν άρχισαν να χοροπηδάνε σαν τρελές! Ήταν απίθανο! Εμείς στην αρχή δεν καταλάβαμε τι ακριβώς είχε συμβεί και μείναμε με το στόμα ανοιχτό. Είναι μεγάλη βεντέτα στη χώρα του!
Για ποιο λόγο υπάρχει αυτή η απουσία διάλογων στον κεντρικό χαρακτήρα;
Γιατί δεν υπήρχε τίποτα άλλο να ειπωθεί!
H ταινία που κέρδισε φέτος το Χρυσό Φοίνικα (Ανάμεσα στους Τοίχους) έδειχνε μια άλλους είδους επανάσταση, που γινόταν μέσα στην τάξη.
Εγώ πιστεύω ότι κάθε ταινία είναι πολιτική.
Εσείς σε τι είδους επαναστάσεις αναφέρεστε σε αυτή την ταινία;
Αυτό είναι το μυστικό του αλχημιστή και δεν ξέρουμε ποτέ αν θα βγάλει ή όχι το χρυσό! Αυτό θα πρέπει να το ανακαλύψει ο θεατής.
Ας υποθέσουμε ότι οι σκηνοθέτες κάνουν ταινίες γιατί έχουν ανάγκη να πουν κάτι. Εσείς τι ανάγκη είχατε να κάνατε αυτή την ταινία;
Ήθελα να μιλήσω γι’ αυτό τον κόσμο και να πω μια ιστορία. Πάντα διηγούμαστε ιστορίες γύρω απ’ το τραπέζι, σε μια γιορτή ή μπροστά στο τζάκι όταν ήμασταν μικροί. Εμείς οι Έλληνες το ξέρουμε καλά αυτό από τον Αίσωπο, τον Όμηρο κτλ. Το ιδανικό είναι οι ιστορίες αυτές να ευχαριστούν τόσο αυτόν που τις διηγείται όσο και αυτόν που τις ακούει. Δεν ξεκινάμε να κάνουμε μια ταινία για να αλλάξουμε τον κόσμο, να κάνουμε κάτι εκπληκτικό.
Το λέγαμε κάποτε, αλλά όσο μεγαλώνουμε…
…το λέμε όσο πάει και λιγότερο!
Εσείς ποιο κομμάτι της Ελλάδας κουβαλάτε μέσα σας;
Α, τα παιδικά χρόνια στο χωρίο! Η ζωή ήταν τόσο απλή τότε, είχαμε μόνο τα απαραίτητα. Τόσο σιτάρι για να περάσουμε το χρόνο. Τόσα ξύλα για να γίνει η φωτιά το χειμώνα. Τα πολύ βασικά. Μετά ήταν ο θάνατος. Η σχέση μας με τον θάνατο ήταν καθημερινή. Χτυπούσαμε την καμπάνα, πηγαίναμε στους τάφους, στις κηδείες. Και η σχέση μας με τα ζώα ήταν απλή και αγνή. Ήταν κι αυτά μέρος της οικογένειας.
Γυρίζοντας πίσω, πώς βρίσκετε τη νέα Ελλάδα;
Πολύ αλλαγμένη και, κατά τη γνώμη μου, σε πολύ καλό δρόμο. Τώρα όσον αφορά τις νοοτροπίες, δεν είναι πάντα αυτό που ελπίζεις… Ξέρετε, είναι δύσκολο για εμάς που ζούμε μακριά να έρθουμε εδώ και να κάνουμε κριτική. Εμείς έχουμε μια νοσταλγία μυθική. Η Ελλάδα για μας είναι κάτι εντελώς μυθικό. Τη ζούμε σε στιγμές. Όταν ερχόμαστε εδώ, βιώνουμε την καθημερινότητα. Η καθημερινότητα δεν είναι πάντα πολιτική. Γι’ αυτό τη δεχόμαστε όπως είναι.
Δεν σας απογοητεύει δηλαδή;
Όχι. Νομίζω ότι οδεύει προς το καλύτερο.
Φαντάζομαι ότι θα είχατε κουραστεί να απαντάτε σε ερωτήσεις Ελλήνων δημοσιογράφων σχετικά με κάποια πιθανή κινηματογραφική επιστροφή στα πάτρια εδάφη όλα αυτά τα χρόνια…
Δεν είχα κουραστεί, απλά δεν είχα κάτι καινούργιο να τους πω. Και νομίζω ότι στο τέλος βαρέθηκαν αυτοί, γιατί μετά από 5, 10, 20 χρόνια η απάντηση μου παρέμενε η ίδια. Απλά δεν είχα βρει κάποια ιστορία που ήθελα να διηγηθώ.
Η νέα ταινία του Κωστά Γαβρά "Eden Is West" ("Παράδεισος στη Δύση") θα κλείσει την αυλαία του 59ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου, που πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Φεβρουαρίου.
Η προβολή της ταινίας θα γίνει το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου μετά την απονομή των καθιερωμένων τιμητικών διακρίσεων, ενώ η πρεμιέρα της στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες θα γίνει πέντε μέρες αργότερα (19 Φεβρουαρίου) από την Odeon.
Eden is West
Σκηνοθεσία: Κώστας Γαβράς
Σενάριο: Κώστας Γαβράς, Jean-Claude Grumberg
Πρωταγωνιστούν: Riccardo Scamarccio, Άννυ Λούλου, Ιεροκλής Μιχαηλίδης, Ντίνα Μιχαηλίδη, Κων/νος Μαρκουλάκης, Μαρίσσα Τριανταφυλλίδη, Άρτο Απαρτιάν, Τάσος Κωστής
Το Trailer του "Eden Is West"
