Τρεις δεκαετίες πρωτοπορίας είναι αρκετές για να συγχωρέσεις τα λάθη του παρόντος; Η Björk τέσσερα χρόνια μετά το ‘Volta’, επιστρέφει με ένα εξίσου δύσκολο, εγκεφαλικό άλμπουμ. Τι έχει αλλάξει άραγε στο ‘Biophilia’, και πόσο μακρινό μοιάζει το ‘Debut’ απ’το οποίο ξεκίνησαν όλα;
Απ’τις αρχές της καριέρας της ως μέλος των Sugarcubes, η Björk Guðmundsdóttir οριοθέτησε την περσόνα της δίπλα στο εκκεντρικό, το προχωρημένο, μακριά απ’το mainstream. Πολλές φορές μάλιστα θέλησε να σοκάρει το κατά συνθήκη mainstream με τις επιλογές της. Το ‘Debut’ του 1993, αυτό το θαύμα παραγωγής (Nellee Hooper παρακαλώ) την έκανε εν μία νυκτί σούπερσταρ. Δεν ήταν μόνο Αυτή η φωνή, ήταν και τα τραγούδια, τόσο καλά δουλεμένα κι εφαρμοσμένα πάνω της, σε σημείο να απορείς πώς δεν είχε βγει κάτι παρόμοιο στο παρελθόν. Στο ‘Post’ επανέλαβε την ήδη επιτυχημένη συνταγή, όμως ήταν εμφανές πως μόνο το ‘Hyperballad’ θα χωρούσε στο tracklist του ‘Debut’. Το 1997 την βρήκε σε πιο αφαιρετικά ηλεκτρονικά τοπία με το ‘Homogenic’. Είχε ήδη μπλέξει με τον Mark Bell των σπουδαίων Βρετανών LFO, τον Howie B., τον Graham Massey των 808 State: όλα έδειχναν πως μπορούσε να τα καταφέρει κι εδώ. Μετά το αδιάφορο ‘Selmasongs’, ένα soundtrack για το ‘Dancer In The Dark’ του Lars Von Trier, έφτασε στο peak με το ‘Vespertine’. Ένα χορωδιακής βάσης ηλεκτρονικό άλμπουμ, που έδινε σ’αυτή τη φωνή αγριμιού τα σχοινιά για να την κουμαντάρει μόνο του. Με πρωτεργάτες τους MATMOS και τον Matthew Herbert, η Ισλανδή κεντούσε πάνω από ουρανομήκεις μελωδίες, φωνές από ορχήστρες, άρπες, χίλια δυο όργανα κι οργανάκια. Ήταν η τελευταία φορά που οι πειραματισμοί της ήταν πραγματικά σπουδαίοι.
Στην αναζήτηση της αφαίρεσης, κατέληξε στο ακατανόητο ‘Medulla’ το 2004 (όπου μάλλον μόνο η εμφάνισή της στους Ολυμπιακούς της Αθήνας μας έχει μείνει), και το παντελώς αδιάφορο ‘Volta’ το 2007, απ’το οποίο στη μνήμη έμεινε το ντουέτο με τον Antony- και τίποτα άλλο. Φέτος, κυκλοφορεί το ‘Biophilia’ ως άλμπουμ-εφαρμογή για το iPad της Apple, με τα κομμάτια να λειτουργούν ως applications.
H Björk έπαιζε πάντα στα όρια της πρωτοπορίας. Ήθελε να’ναι μπροστά απ’τα πράγματα, να μην συμβαδίζει απλά με το τώρα. Τα βίντεό της ήταν σκηνοθετημένα απ’τον Nick Knight, τον Michel Gondry, τον Spike Jonze, τον Chris Cunningham. Remix της έχουν κάνει ο μ-Ziq, οι Underworld, o Mika Vainio, o Goldie, o Bogdan Raczynski. Το mainstream της ήταν πολύ λίγο. Αυτό είχε και τις συνέπειές του: στο ‘Volta’ και το ‘Medulla’ ψάχνεις με το φανάρι να βρεις καθαρόαιμη σύνθεση, να ακούσεις κάτι που να θυμίζει ολοκληρωμένο τραγούδι.
Στο φετινό ‘Biophilia’ προσπαθεί να πλησιάσει την ατμόσφαιρα του ‘Vespertine’. Δυστυχώς κι εδώ απουσιάζουν οι ιδέες, και κατά κύριο λόγο αυτό που έκανε το ‘Vespertine’ σπουδαίο: το συναίσθημα. Έχει αφεθεί για άλλη μια φορά στα μαγικά χέρια του Mark Bell, του Matthew Herbert και της Leila Arab, έχει χρησιμοποιήσει διάφορα πνευστά, τρομπόνια, τρομπέτες, και μια 25μελή χορωδία που δίνει στο άλμπουμ μια ηρεμία και μια συνοχή που έλειπε απ’τα 2 προηγούμενά της. Όμως αυτό δεν είναι αρκετό: η φωνή της προσπαθεί να ισορροπήσει στο κενό. Το ‘Moon’ μοιάζει ατελές παρά τη ζεστασιά που αποπνέει, το ‘Dark Matter’ ανέχεται μόνο αν το δεις ως ιντερλούδιο για το επόμενο track, στο ‘Hollow’ υπάρχει κάποια αποτυχημένη προσπάθεια abstract όπερας να χωρέσει σε 4 λεπτά. Δυσκολεύομαι να λάβω στα σοβαρά τους στίχους του ‘Virus’ (“Like a mushroom on a tree trunk/ As the protein transmutates/I knock on your skin, and I am in”), όσο κι αν προσπαθώ να κατανοήσω την ιδιαιτερότητα της Björk. Το ‘Biophilia’ ως concept δείχνει να έχει στηθεί σε έναν ιστό κομματιών, ίσως όχι τόσο απλοϊκών, πιθανότατα όμως με σαφέστατο περίγραμμα για την ίδια τη δημιουργό τους, το οποίο όμως τονίζεται κυρίως απ’την ατμόσφαιρα του άλμπουμ, κι όχι απ’τα ίδια τα τραγούδια και τα συναισθήματα που αυτά αφήνουν.
Και τι μένει τελικά; Οι υπέροχοι αρπισμοί του ‘Cosmogony’. Το ‘Thunderbolt’ για τον θορυβώδη και συνάμα μελωδικό του χαρακτήρα (τα πριόνια του Merzbow μπλέχτηκαν με το ‘All Is Full Of Love’). Και το καταπληκτικό breakbeat ξέσπασμα στο τελευταίο λεπτό του πρώτου single ‘Crystalline’, για να μας θυμήσει πώς ήταν κάποτε το συναίσθημα του να είναι συναρπαστική αυτή η φωνή κι η μουσική της. Προσθέστε και το funky remix του Omar Souleyman ο οποίος απολαμβάνει μεγάλου hype τελευταία:
Ήθελα πραγματικά να μου αρέσει το ‘Biophilia’, σχεδόν προσπάθησα να το αγαπήσω. Αρκετές ακροάσεις μετά, καταλήγω ξανά βυθισμένος στην πλήξη, ψάχνοντας να βρω εκείνη την κόπια (σε γραμμένο cd..) του ‘Vespertine’, που με κάνει να ανατριχιάζω ακόμα και τώρα. Κι ας μην παίζει σε iPad.
1 comment
jim says:
Νοε 17, 2011
Εντάξει μάλλον δεν έχεις ακούσει αρκετά την Bjork! Aν λες ότι από το post
συγκρίνεται μόνο το HyperBallad!!! To post είναι δισκάρα απλά!!!
Που πήγε το Army oF Me, το απίστευτο Isobel, Possible Maybe…
Μετά προσπερνάς τον καλύτερο δίσκο της σταθμό στην μουσική HOMOGENIC στα γρήγορα ενώ το ένα κομμάτι είναι καλύτερο από το άλλο και αυτό ο δίσκος την καθιέρωσε παγκοσμίως αναμφισβήτητα.
Το SelmaSongs μόνο αδιάφορο δεν είναι και είναι από τα καλύτερα soundtrack ταινιών. Για άκου το I’ve seen it all το ντουέτο με τον Thom Yorke και το New World από εκεί!!
Το Vespertine κορυφάιο με ένα από τα καλύτερα κομμάτια, Pagan Poetry.
To Medula σίγουρα δεν είναι ο εύκολοχώνευτος δίσκος αλλά τόλμησε και έκανε κάτι
διαφορετικό. Πάντως θα διαφωνίσω με το volta και έχει πολλά εξαιρετικά κομμάτια
και πιστεύω περισσότερο ήθελε να επαναλάβει την εμπορικότητα του Homogenic για να επανέλθει δυνατά στα πράγματα ύστερα από το πειραματικό Μedula.
Οπότε εκτός από το ντουέτο με τον Αntony έχει ωραία κομμάτια όπως το εξαιρετικό wanderlust που θυμίζει την συναισθματική Bjork του Joga, και το earth intruders
που θυμίζει την παιχνιδιάρικη διάθεση της όπως στο Human Bahaviur αλλά και το επαναστατικό Delcare independence κάτι σαν το Plouto!
Tώρα φτάνουμε στο σήμερα και το Βiophilia μόνο αδιάφορο δεν μου φάνηκε. Για άλλη μια φορά καινοτομεί με όλο αυτό που κάνει μέσω των εφαρμογών και την εκμάθηση μουσικής μέσω αυτών. Προσωπικά θέλω να τον ακούσω λίγο περισσότερο τον δίσκο πάντως μέχρι στιγμή θα σταθώ στα Crystalline, Virus, Cosmogony, Thunderbolt.
Ίσως περίμενα και εγώ κάτι παραπάνω και έχω μια μικρή απογοήτευση αν κάτσω να συγκρίνω με παλιότερους δίσκους αν τον δω όμως χωρίς σύγκριση μακάρι να έβγαζαν τέτοιους δίσκους και άλλοι καλλιτέχνες.